دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
287
تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )
در اين مرحله محاسبه اصلى شروع مىشود . بخش عمده آن مركب از استخراج بيست و هشت جذر بود كه هركدام از آنها صفحهاى از نسخه خطى را به خود اختصاص داده است . بهمنظور كنترل پيشرفت عمليات هركدام از جذرهاى متوالى به توان دو رسيده و نتيجه با راديكاند مقايسه مىشود . نتيجه نهايى ( در نشانهگذارى جديد ) به قرار زير است : ، 50 ، 14 ، 46 ، 51 ، 34 ، 1 ، 28 ، 59 ، 16 ؛ 6 - ( n ) 2 در جايى كه كاماها ارقام شصت شصتى را جدا مىكند ، نقطه ويرگول « نقطه شصت شصتى » است . جمشيد كاشانى براى استفاده افرادى كه با اين مبناى شمار بيگانه بودند ، آن را به گونه كسر اعشارى زير درآورد : ، 5 586 179 307 185 283 ، 6 - ( n ) 2 و آخرين رقم را تصحيح كرد . جدولهاى مثلثات مثلثات بهعنوان شاخه مستقلى از علم رياضيات تا حدود زيادى از اختراعات منجّمان تاريخ ميانه جهان اسلام بود . توابع معيار مثلثات از قرن نهم به بعد در جدولهاى دقيق و جزئىنگر مرتب و منظم شد . اين جريان در زمان تيموريان به نقطه اوج خود رسيد و جدولهاى تابعى كه در رصدخانه سمرقند الغ بيك تهيه شد ، برتر از جدولهاى ديگر اين زمان بود و اين برترى به مدت يك قرن ادامه يافت . در اين مجموعه جدول سينوس به تنهايى براى اجزاى هردرجه تا نود و از اينجا به بعد 400 ، 5 فقره ارزش داشت . ولى اين عدد با حضور اختلاف فهرست ( براى هر درونيابى ) در مورد هر فقره دو برابر مىشد . همه اينها به پنج مكان شصت شصتى منتقل مىگرديد و مشعر بر دقت نظم يك تا هفتصد ميليون بود . اين جدولها بار ديگر با كامپيوترهاى الكترونيك محاسبه شده و اشتباهى در آنها مشاهده نشده است . نسبتهاى ديگر مثلثات به روش قياسى در سمرقند فهرستبندى شد و نيز تعدادى از توابع خاص با اخترسنجى مورد تجربه قرار گرفت . در آن سوى اين اعداد كلان دانش الگوريتم و طرحهاى محاسباتى قرار داشت كه مستلزم محاسبه بسيار دقيق همراه با پشتكار بود . يكى از اين نمونهها ، روش جمشيد كاشانى در تعيين سينوس يك درجه تا درستى دلخواه بود ؛ الگوريتمى كه در جدول سينوس الغ بيگى ( منظور زيج الغ بيگى است ) نهفته است . راهحل از راه سهبخشى كردن يك زاويه كه از مسائل يونان باستان بود ، حاصل مىشد . جمشيد كاشانى پيش از همه بين سينوس يك زاويه و سينوس سومين زاويه نسبتى را درآورد كه مىتوان به